Is wat ik voel normaal? De meest voorkomende gevoelens tijdens rouw.

Wanneer je iemand verliest, lijkt de wereld even stil te staan. Toch draait alles om je heen gewoon verder. Mensen gaan werken, lachen, maken plannen... terwijl jij misschien nauwelijks weet hoe je de dag moet doorkomen.

En dan komen de vragen.

"Waarom huil ik vandaag zo hard, terwijl het gisteren beter leek te gaan?"

"Waarom voel ik soms helemaal niets?"

"Mag ik zelfs eens lachen zonder me schuldig te voelen?"

Misschien stel jij jezelf ook wel de vraag: Is wat ik voel eigenlijk wel normaal?

Het antwoord is bijna altijd: ja.

Verdriet

Verdriet is waarschijnlijk het gevoel waar mensen het eerst aan denken bij rouw. Maar verdriet ziet er niet voor iedereen hetzelfde uit. De één huilt elke dag, de ander kan dagen of weken geen traan laten. Sommigen voelen een constante pijn, terwijl anderen het verdriet in golven ervaren. Een geur, een liedje, een foto of een onverwachte herinnering kan je plots overspoelen.

Er bestaat geen juiste manier om verdriet te voelen. De intensiteit zegt niets over hoeveel je van iemand hield. Iedereen verwerkt verlies op zijn eigen manier.

Schuldgevoel

"Had ik nog iets anders kunnen doen?"

"Waarom heb ik dat niet gezegd?"

"Was de beslissing wel de juiste?"

Schuldgevoel is één van de meest voorkomende gevoelens tijdens rouw. Ons brein zoekt verklaringen voor iets wat eigenlijk niet meer veranderd kan worden. Daardoor blijven we eindeloos zoeken naar wat we anders hadden kunnen doen.

Misschien voel je schuld omdat je niet op tijd was, omdat je een moeilijke beslissing moest nemen of omdat je ooit iets hebt gezegd waar je nu spijt van hebt.

Maar schuldgevoel betekent meestal niet dat je iets verkeerd hebt gedaan. Het laat vooral zien hoeveel je om die persoon gaf en hoe graag je het lijden of het afscheid had willen voorkomen.

Boosheid

Boos op artsen. Boos op jezelf. Boos op de persoon die overleden is. Boos op God. Boos op het leven. Boos omdat de wereld gewoon lijkt door te draaien terwijl jouw wereld stilgevallen is.

Boosheid voelt soms beangstigend, omdat we denken dat het niet mag. Toch is het vaak een natuurlijke reactie op onrecht en machteloosheid. Achter boosheid schuilt vaak een diep verdriet dat nog geen woorden kan vinden.

Je hoeft je er niet voor te schamen. Boosheid maakt je geen slecht mens. Het laat zien hoe groot het gemis is.

Angst

Na een groot verlies voelt de wereld vaak minder veilig. Misschien ben je bang dat je nog iemand zult verliezen. Misschien durf je minder plannen te maken of vraag je je voortdurend af of alles wel goed zal gaan.

Sommige mensen worden ook angstiger voor hun eigen gezondheid of die van hun gezin. Dat is begrijpelijk. Wanneer je hebt ervaren hoe kwetsbaar het leven is, kijk je vaak anders naar de toekomst.

Met de tijd wordt die angst voor veel mensen zachter, maar geef jezelf de ruimte om eraan te wennen dat het leven veranderd is.

Opluchting

Wanneer iemand lang ziek is geweest of veel pijn heeft gehad, kan er naast intens verdriet ook opluchting zijn. Opluchting omdat het lijden voorbij is. Omdat de strijd gestreden is.

Veel mensen schrikken van dat gevoel en denken dat ze daardoor minder van hun dierbare hielden.

Maar liefde en opluchting kunnen naast elkaar bestaan. Je kunt iemand intens missen en tegelijk dankbaar zijn dat hij of zij niet langer hoeft te lijden.

Leegte

Misschien voel je helemaal niets.

Alsof je op automatische piloot leeft. Je doet wat gedaan moet worden, maar vanbinnen lijkt alles stil.

Ook dat is een normale reactie. Soms beschermt ons hoofd ons tegen gevoelens die op dat moment te groot zijn om volledig toe te laten. De emoties komen vaak pas later, wanneer er weer een beetje ruimte ontstaat.

Voel je dus niet schuldig als je niet huilt of als je je "verdoofd" voelt. Ook dat hoort voor veel mensen bij rouw.

Blijdschap

Misschien betrap je jezelf erop dat je ineens moet lachen. Of dat je geniet van een wandeling, een etentje of een mooie zomerdag.

En meteen daarna komt de gedachte: "Mag dit wel?"

Ja.

Lachen betekent niet dat je vergeten bent. Genieten betekent niet dat je minder verdriet hebt. Je hart is groot genoeg om beide gevoelens tegelijk te dragen.

Juist die kleine momenten waarop je weer even kunt ademen, geven je de kracht om ook de moeilijke dagen aan te kunnen.

Eenzaamheid

Eenzaamheid tijdens rouw betekent niet altijd dat je alleen bent.

Je kunt omringd zijn door familie, vrienden of collega's en je toch intens alleen voelen. Niet omdat er niemand is, maar omdat niemand precies voelt wat jij voelt of het gemis op dezelfde manier ervaart.

Misschien merk je dat mensen na een tijdje minder vragen hoe het met je gaat. Voor hen lijkt het leven weer verder te gaan, terwijl jouw verdriet nog elke dag aanwezig is. Dat kan pijnlijk zijn.

Soms trek je jezelf ook terug. Niet omdat je geen mensen meer wilt zien, maar omdat je geen energie hebt om telkens uit te leggen hoe het met je gaat of omdat je bang bent anderen tot last te zijn.

Weet dat je hierin niet alleen bent. Veel mensen in rouw ervaren een diepe eenzaamheid. Niet omdat ze geen liefde om zich heen hebben, maar omdat ze degene missen met wie ze juist alles wilden delen.

Verwarring

Rouw is zelden voorspelbaar.

Misschien voelde je je gisteren sterk en dacht je dat het eindelijk wat beter ging. En vandaag brengen een liedje, een geur of een toevallige herinnering je volledig uit evenwicht.

Dat kan verwarrend zijn.

Veel mensen vragen zich af of ze opnieuw "achteruitgaan". Maar rouw werkt niet in een rechte lijn. Er zijn dagen waarop je meer draagkracht hebt en dagen waarop het gemis weer rauw aanvoelt.

Ook kun je verschillende gevoelens tegelijk ervaren. Je kunt verdrietig zijn én dankbaar. Boos én liefdevol. Leeg én overspoeld door emoties.

Die tegenstrijdigheden maken rouw niet vreemd. Ze maken rouw menselijk.

Probeer jezelf daarom niet te beoordelen op hoe je je vandaag voelt. Morgen kan het alweer anders zijn. En dat betekent niet dat je opnieuw van voren af aan moet beginnen. Het betekent alleen dat liefde en gemis zich niet laten vangen in een vaste lijn.

Er bestaat geen juiste manier om te rouwen.

Misschien herken je jezelf in één van deze gevoelens. Misschien in allemaal. Misschien wisselen ze elkaar elk uur af.

Rouw is geen rechte lijn. Het is een weg met bochten, stiltes, onverwachte golven en kleine momenten waarop je weer even adem kunt halen.

Wees daarom mild voor jezelf.

Je hoeft niet "goed" te rouwen.

Je hoeft alleen stap voor stap verder te gaan, op jouw tempo.

En als je je afvraagt of wat je voelt normaal is...

Dan is het antwoord meestal heel eenvoudig:

Je bent niet raar. Je bent niet zwak. Je bent iemand die moet leren leven met het gemis van iemand die heel belangrijk was. En dat is misschien wel één van de moeilijkste dingen die een mens kan meemaken.